20 komend Linux, które musisz znać jako Cloud Engineer

Linux w pracy Cloud Engineera

Ponad 90% serwerów w chmurze działa na Linuxie. Oficjalną dokumentację każdej komendy znajdziesz w Linux man pages. Amazon Linux, Ubuntu, RHEL - to systemy, na których stoją usługi, których używasz na co dzień. Nawet jeśli korzystasz głównie z usług zarządzanych (Lambda, RDS, ECS), prędzej czy później trafisz na sytuację, gdzie musisz wejść na serwer przez SSH i zdebugować problem.

Z mojego doświadczenia - nawet w erze serverless, solidna znajomość Linuxa ratuje skórę. Pamiętam sytuację, gdy aplikacja na ECS nagle przestała odpowiadać, a jedyny sposób na diagnozę to SSH na instancję i ręczne przeglądanie logów. Te 20 komend to Twój zestaw przetrwania. Nie musisz być ekspertem od Linuxa - ale musisz być w stanie sprawnie poruszać się po systemie, czytać logi, zarządzać procesami i diagnozować problemy z siecią.

Nawigacja i pliki

1. ls - listowanie plików

# Podstawowe listowanie
ls

# Ze szczegółami (uprawnienia, rozmiar, data)
ls -la

# Posortowane po dacie modyfikacji (najnowsze na górze)
ls -lt

# Rozmiar w human-readable format
ls -lh

# Rekurencyjnie (z podkatalogami)
ls -R /var/log/

Tip: `ls -la` to Twoja domyślna komenda. `-a` pokazuje ukryte pliki (zaczynające się od `.`), `-l` daje szczegóły.

2. cd / pwd - nawigacja

# Zmień katalog
cd /var/log

# Wróć do home directory
cd ~
cd    # to samo

# Wróć do poprzedniego katalogu
cd -

# Pokaż bieżący katalog
pwd
# /home/ec2-user

3. cat / less / tail / head - czytanie plików

# Wyświetl cały plik
cat /etc/hostname

# Przegladaj duży plik (z przewijaniem)
less /var/log/syslog

# Ostatnie 20 linii
tail -20 /var/log/nginx/error.log

# Śledź logi w czasie rzeczywistym (KLUCZOWE dla debugowania!)
tail -f /var/log/nginx/access.log

# Pierwsze 10 linii
head -10 /etc/passwd

Pro tip: `tail -f` to jedna z najczęściej używanych komend przy debugowaniu. Widzisz logi w czasie rzeczywistym - idealny do śledzenia requestów i errorów.

4. find - szukanie plików

# Szukaj pliku po nazwie
find / -name "nginx.conf"

# Szukaj plików .log większych niż 100MB
find /var/log -name "*.log" -size +100M

# Szukaj plików zmodyfikowanych w ciągu ostatnich 24h
find /etc -mtime -1

# Szukaj i usuwaj stare logi (ostrożnie!)
find /var/log -name "*.gz" -mtime +30 -delete

5. grep - szukanie w zawartości plików

# Szukaj frazy w pliku
grep "ERROR" /var/log/syslog

# Rekurencyjnie w katalogu
grep -r "database_url" /etc/

# Ignoruj wielkość liter
grep -i "error" /var/log/nginx/error.log

# Pokaż numery linii
grep -n "timeout" /etc/nginx/nginx.conf

# Odwróć - pokaż linie BEZ danej frazy
grep -v "DEBUG" /var/log/app.log

# Zlicz wystąpienia
grep -c "404" /var/log/nginx/access.log

Zarządzanie plikami

6. cp / mv / rm - kopiowanie, przenoszenie, usuwanie

# Kopiuj plik
cp config.yml config.yml.backup

# Kopiuj katalog rekurencyjnie
cp -r /etc/nginx /etc/nginx.backup

# Przenieś/zmień nazwę
mv old-name.txt new-name.txt

# Usuń plik
rm file.txt

# Usuń katalog rekurencyjnie
rm -rf /tmp/old-logs/

7. chmod / chown - uprawnienia

# Nadaj uprawnienia wykonywania skryptowi
chmod +x deploy.sh

# Ustaw uprawnienia numerycznie (rwx r-x r-x)
chmod 755 /var/www/html

# Zmień właściciela pliku
chown nginx:nginx /var/www/html/index.html

# Zmień właściciela rekurencyjnie
chown -R ec2-user:ec2-user /home/ec2-user/app

Schemat uprawnień: r(ead)=4, w(rite)=2, ex(ecute)=1. 755 = rwx(7) r-x(5) r-x(5). 644 = rw- r-- r--.

Zarządzanie procesami

8. ps - lista procesów

# Wszystkie procesy ze szczegółami
ps aux

# Szukaj konkretnego procesu
ps aux | grep nginx

# Drzewo procesów
ps auxf

9. top / htop - monitor zasobów

# Podstawowy monitor
top

# Lepszy monitor (zainstaluj: apt install htop)
htop

# W top: naciśnij M aby sortować po pamięci, P po CPU, q aby wyjść

Na EC2: `top` to pierwszy krok gdy instancja jest wolna. Sprawdzasz CPU, RAM, load average.

10. kill / systemctl - zarządzanie procesami i usługami

# Grzeczne zakończenie procesu
kill PID

# Wymuś zakończenie (gdy kill nie działa)
kill -9 PID

# Zabij wszystkie procesy o nazwie
killall python3

# Zarządzanie usługami systemd
systemctl status nginx
systemctl start nginx
systemctl stop nginx
systemctl restart nginx
systemctl enable nginx   # autostart po reboot

Sieci i debugging

11. curl - requesty HTTP

# Prosty GET
curl https://api.example.com

# Z headers
curl -I https://cloudmaniak.pl

# POST z JSON
curl -X POST https://api.example.com/data \
  -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"key": "value"}'

# Z verbose (debug połączenia)
curl -v https://api.example.com

# Sprawdź metadata EC2 instance (IMDSv2 - najpierw pobierz token)
TOKEN=$(curl -s -X PUT "http://169.254.169.254/latest/api/token" -H "X-aws-ec2-metadata-token-ttl-seconds: 21600")
curl -H "X-aws-ec2-metadata-token: $TOKEN" http://169.254.169.254/latest/meta-data/instance-id

Na AWS: `curl http://169.254.169.254/latest/meta-data/` to Twój przyjaciel - daje metadata instancji EC2 (instance ID, region, IAM role, public IP). Pamiętaj o tokenie IMDSv2 - bez niego nowa instancja (m.in. Amazon Linux 2023) odpowie błędem 401.

12. ping - test połączenia

# Test czy host odpowiada
ping 8.8.8.8

# Ogranicz do 5 pakietów
ping -c 5 google.com

13. ss / netstat - otwarte porty i połączenia

# Otwarte porty nasłuchujące (ss - nowoczesny)
ss -tlnp

# Wszystkie połączenia
ss -tunap

# Stary sposób (netstat)
netstat -tlnp

Przydatne gdy: "aplikacja nie działa" - sprawdzasz, czy port jest otwarty i kto na nim nasłuchuje.

14. ssh / scp - zdalne połączenie

# Połączenie SSH z instancją EC2
ssh -i ~/.ssh/my-key.pem [email protected]

# Skopiuj plik na serwer
scp -i ~/.ssh/my-key.pem app.tar.gz [email protected]:/home/ec2-user/

# Skopiuj plik z serwera
scp -i ~/.ssh/my-key.pem [email protected]:/var/log/app.log ./

# Tunnel SSH (dostęp do RDS przez EC2 bastion)
ssh -i key.pem -L 5432:my-rds.abc.eu-central-1.rds.amazonaws.com:5432 ec2-user@bastion-ip

15. dig / nslookup - DNS debugging

# Sprawdź DNS
dig cloudmaniak.pl

# Tylko rekord A
dig +short cloudmaniak.pl A

# Sprawdź jakie serwery DNS odpowiadają
dig cloudmaniak.pl NS

# Alternatywa
nslookup cloudmaniak.pl

Przydatne po zmianach w Route 53 - sprawdzasz, czy DNS się zpropagował.

Zarządzanie systemem

16. df / du - przestrzeń dyskowa

# Wolne miejsce na dyskach
df -h

# Rozmiar katalogu
du -sh /var/log

# Top 10 największych katalogów
du -h /var | sort -rh | head -10

Na EC2: "disk full" to częsty problem. `df -h` to pierwsza komenda gdy instancja zaczyna się zachowywać dziwnie.

17. free - pamięć RAM

# Użycie pamięci
free -h

# Przykładowy output:
#               total    used    free   shared  buff/cache   available
# Mem:          1.9Gi   512Mi   234Mi    10Mi      1.2Gi      1.2Gi
# Swap:            0B      0B      0B

Tip: Patrz na kolumnę "available", nie "free". Linux cache'uje dane w pamięci - "free" może być niskie, ale "available" to realna dostępna pamięć.

18. apt / yum - zarządzanie pakietami

# Ubuntu/Debian
apt update                    # aktualizuj listę pakietów
apt install nginx             # zainstaluj
apt remove nginx              # odinstaluj
apt upgrade                   # zaktualizuj wszystkie pakiety

# Amazon Linux / CentOS / RHEL
yum update
yum install httpd
yum remove httpd

# Amazon Linux 2023
dnf install nginx

19. tar / gzip - archiwizacja

# Stwórz archiwum tar.gz
tar -czf backup.tar.gz /var/www/html/

# Rozpakuj archiwum
tar -xzf backup.tar.gz

# Wylistuj zawartość bez rozpakowywania
tar -tzf backup.tar.gz

20. AWS CLI na Linuxie

# Sprawdź tożsamość (kto jestem?)
aws sts get-caller-identity

# Lista instancji EC2 w regionie
aws ec2 describe-instances --region eu-central-1 \
  --query "Reservations[].Instances[].[InstanceId,State.Name,Tags[?Key=='Name'].Value|[0]]" \
  --output table

# Pobierz plik z S3
aws s3 cp s3://my-bucket/file.txt ./

# Wyślij logi do CloudWatch
aws logs put-log-events ...

AWS CLI to de facto 21. komenda na tej liście - jako Cloud Engineer używasz go codziennie do interakcji z EC2, S3, CloudWatch i innymi usługami. Pełną listę dostępnych komend znajdziesz w oficjalnej dokumentacji AWS CLI.

Przydatne kombinacje (one-liners)

# Znajdź 10 największych plików w systemie
find / -type f -exec du -h {} + 2>/dev/null | sort -rh | head -10

# Ile requestów per IP w logach Nginx
awk '{print $1}' /var/log/nginx/access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -10

# Sprawdź czy port jest otwarty na zdalnym serwerze
nc -zv remote-host 443

# Monitoruj zużycie CPU co 2 sekundy
watch -n 2 "top -bn1 | head -5"

# Szybki HTTP server (test)
python3 -m http.server 8080

Przydatne na AWS EC2

# Metadata instancji
TOKEN=$(curl -s -X PUT "http://169.254.169.254/latest/api/token" -H "X-aws-ec2-metadata-token-ttl-seconds: 21600")
curl -s -H "X-aws-ec2-metadata-token: $TOKEN" http://169.254.169.254/latest/meta-data/instance-id
curl -s -H "X-aws-ec2-metadata-token: $TOKEN" http://169.254.169.254/latest/meta-data/local-ipv4
curl -s -H "X-aws-ec2-metadata-token: $TOKEN" http://169.254.169.254/latest/meta-data/iam/security-credentials/

# User data (skrypt startowy)
curl -s -H "X-aws-ec2-metadata-token: $TOKEN" http://169.254.169.254/latest/user-data

# Logi cloud-init (debugowanie user data)
tail -f /var/log/cloud-init-output.log

# Logi systemowe
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"
journalctl -xe  # ostatnie błędy

Podsumowanie

Te 20 komend to 90% tego, czego używasz na co dzień jako Cloud Engineer na serwerach Linux. Nie musisz znać ich na pamięć od razu - ale musisz wiedzieć, że istnieją i umieć je szybko znaleźć.

Praktykuj na prawdziwym serwerze - uruchom instancję EC2 t3.micro w ramach AWS Free Tier, połącz się przez SSH i ćwicz.

Następny krok

Linux to fundament, ale jako Cloud Engineer potrzebujesz też narzędzi, które działają na tych serwerach. Sprawdź Docker dla początkujących - konteneryzacja to kolejny must-have w Twoim zestawie umiejętności. A żeby ćwiczyć te komendy na prawdziwym serwerze za darmo, przeczytaj jak korzystać z AWS Free Tier i postawić swoją pierwszą instancję EC2.

Gdy opanujesz CLI, naturalnym krokiem jest automatyzacja - przeczytaj Automatyzacja AWS z Python i Boto3, żeby zamienić ręczne komendy w powtarzalne skrypty.